Denken over gedachten

Gedachten, ze zijn er de hele dag door. Dat is prima, want het leven vergt gewoon wat denkwerk op z’n tijd. Het wordt pas een probleem als je gedachtewereld je onrustig, somber en ongelukkig maakt. Dan wordt het tijd om wat nuttig denkwerk te besteden aan de wondere wereld van je gedachten :-) Hoe? Dat leg ik uit in deze blog. 


Om te beginnen: wist je dat je gevoelens veroorzaakt worden door wat je denkt? En dat dus bijvoorbeeld sombere gevoelens vooral komen doordat je aan iets sombers denkt? Dit verband tussen denken en voelen werd voor het eerst beschreven door een bekende Amerikaans psychiater; David Burns. Hij zei:

‘Vervelende gevoelens geven alleen maar aan, dan u aan iets negatiefs denkt en daar ook in gelooft. Uw emoties volgen uw gedachten net zo strikt als een eendenkuiken haar moeder.’

Burns werkte met mensen die last hadden van soberheid en depressie. Het werd zijn passie om hen werkelijk te helpen en hij deed er alles aan om de oorzaak én oplossing te vinden om deze mensen weer blij in het leven te laten staan. 

In zijn werk zag hij iets wat hij opmerkelijk vond. Hij constateerde bij zijn depressieve cliënten dat er vaak een groot verschil was tussen hun gevoelswereld en hun werkelijke levensomstandigheden. Vanaf de buitenkant bleek namelijk dat het eigenlijke leven van deze mensen helemaal niet zo slecht was als ze zelf vaak dachten. Dan dachten ze bijvoorbeeld heel negatief over zichzelf, hun prestaties of toekomst. Of ze hadden een prima gezondheid, maar konden daar niet van genieten omdat ze geteisterd werden door angstige gedachten dat ze een vreselijke ziekte onder de leden hadden. Of ze hadden een prima leven, maar gingen gebukt onder de gedachte dat anderen het altijd beter hadden dan zij.

Als gevolg hiervan waren er soms heel succesvolle mensen met een goed leven enorm depressief. En dat vond Burns ontzettend jammer. Want de realiteit en de beleving van deze mensen lag soms mijlenver uit elkaar. Volgens Burns moest dat toch anders kunnen, en wat hem betreft lag de oplossing in het gedachteleven. 

Hoe zit dat bij jou?

Nu ben jij misschien helemaal niet depressief, maar gewoon af en toe somber of onrustig. Toch werkt de theorie van Burns voor alle mensen, want bij iedereen worden de gevoelens veroorzaakt door gedachten. Het goede nieuws is: als denken en voelen zo nauw verbonden zijn, dan ligt daar ook de sleutel tot de oplossing. Hieronder beschrijf ik een aantal inzichten die gebaseerd zijn op de theorie van Burns. Wellicht dat deze je kunnen helpen om positiever te denken én te voelen. 


1.    Het begint hiermee: wees je bewust van wát je denkt. Dat is even wennen, want denken doen we meestal zonder erbij na te denken ;-) Als je je dus onzeker of somber voelt, zet dan even een stap terug en stel jezelf de vraag: waar dacht ik zojuist aan? Dat kan een angstaanjagende gedachte zijn over iets verschrikkelijks in het nieuws, waarbij je je ineens voorstelt hoe het zou zijn als jou zoiets overkomt. Of de beklemmende gedachte dat je je werk kwijtraakt en je het zonder salaris moet redden. Of de onzekere gedachte dat je onaantrekkelijk bent in vergelijking met je superknappe collega. Belangrijk: haal ‘m naar boven, die negatieve gedachte. Schrijf deze eens op en kijk ernaar. Want vervolgens kun je er iets nuttigs mee. 


2.    Neem afscheid van onware gedachten. Als je de gedachte naar boven gehaald hebt, is het goed om deze kritisch te bekijken. Denk dan eens hierover: "Een mens lijdt dikwijls ’t meest door 't lijden dat hij vreest, maar dat nooit op komt dagen. Zo heeft hij meer te dragen dan God te dragen geeft.” Vaak worden we bang van gedachten die niet eens waar zijn. Zo kunnen we als mens in elkaar zitten; dat we bezig zijn met wat er allemaal mis kan gaan, terwijl dat nog helemaal niet het geval is, of wellicht nooit gaat gebeuren. Dan gaat ons voorstellingsvermogen met ons aan de haal. Zoals ik laatst ergens las: “Piekeren is de verkeerde kant uit fantaseren.” Bedenk dus: is het wel wáár wat ik nu denk? Of zit ik gewoon een negatief luchtkasteel te bouwen? Zeker als je weet dat er een sterk verband is tussen denken en voelen, moet je zeker kritisch zijn op het waarheidsgehalte van je gedachten. 


3.    Wat wil je denken? We kunnen soms gevangene worden van onze eigen negatieve oordelen, overtuigingen en verwachtingen. Dat is zo jammer want je gaat je er onnodig rot door voelen. Denk daarom wat je wél wilt denken en doe dat bewust. Dat doe je door onjuiste gedachten in je hoofd te vervangen door gedachten die geloofwaardiger en dus 'helpender' zijn. Ontmasker die gedachten in je hoofd. Denk dus niet aan wat je geliefden allemaal kan overkomen, maar kijk hoe het nu met hen gaat en geniet van wat je met hen hebt. Kies voor hoopvolle gedachten over de toekomst in plaats van te bedenken welke rampen er kunnen gaan gebeuren. Kies voor dankbare gedachten over wie je bent zonder jezelf te vergelijken met iemand die het beter lijkt te hebben. Vaak denken we verder dan de feitelijke situatie, en dan ook nog in negatieve zin. We vullen dan van alles in. Maar als dat de negatieve kant op kan, kun je net zo goed de positieve kant op denken. Het kost veel energie om dit om te keren en voor je gevoel tegen de stroom in te zwemmen, maar het kán wel!


4.    Haal die film van ‘repeat’. Het voorgaande klinkt simpel; gewoon negatieve gedachten vervangen door positieve. Dat geldt zeker voor de negatieve luchtkastelen die we in ons hoofd hebben zitten. Maar wat moet je dan met gedachten aan moeilijke gebeurtenissen die echt gebeurd zijn? Die zijn er inderdaad ook en de realiteit daarover valt niet te ontkennen. Waar je echter wel invloed op hebt, is de manier waarop je ermee omgaat. Heel vaak spelen wie die ‘film’ van een nare situatie steeds maar weer af, tot we er somber van worden. Dat ‘afspelen’ doen we omdat we denken dat we er dan controle over krijgen. Maar het tegenovergestelde gebeurt vaker: we maken het verdriet groter dan het is. Alles wat je aandacht geeft, groeit namelijk. Met alle gevolgen voor ons gevoel. Want steeds maar blijven denken aan die rotopmerking van je collega, die ergernissen in je schoonfamilie of die minder mooie karaktertrek van jezelf: daar wordt geen mens blij van. Laat het los, die gedachte en denk aan iets waar je wél blij van wordt. 


5.    Wat zit erachter?  Even een kanttekening bij het bovenstaande. Zoals ik zei: we kunnen soms veel teveel aandacht besteden aan nare situaties uit het verleden. Toch is het in sommige gevallen goed om je af te vragen wat er áchter je verdrietige gevoelens zit. Blijf je steeds denken aan een heel verdrietige gebeurtenis die je hebt meegemaakt? Dan is het van belang om dat verdriet eerst te verwerken. Negatieve ervaringen kun je niet altijd achter je laten door er alleen maar positief over te denken. Soms moet namelijk eerst ergens bij stilstaan en voelen hoe je erbij voelt, om verder te kunnen komen. Verdrietige ervaringen verwerk je door er de bijbehorende gevoelens bij te hebben. Dat heet rouwen. Huil daarom je tranen als je een dierbare verloren hebt. Sta jezelf toe om verdrietig te zijn over wat je overkomen is. Wees boos als je onrecht is aangedaan, geef je gevoel de ruimte die het nodig heeft. En als je hier met jezelf en je omgeving niet uitkomt, vraag hulp van een coach. En natuurlijk heb je zelfs hierbij nog invloed op je gevoel door je gedachten kritisch te volgen. Als bijvoorbeeld je relatie uit is, kun je daar terecht heel veel verdriet van hebben. Sta dat ook gewoon toe. Tegelijkertijd is een gedachte als 'ik kom nooit meer aan de man/vrouw' een gedachte die helemaal niet waar hoeft te zijn en waar je dus afscheid van mag nemen want daar word je onnodig nóg verdrietiger van. 


6.    Maak nieuwe patronen in je hoofd. Terug naar je gedachtewereld. Het kost tijd en oefening, maar je kunt jezelf nieuwe gedachtepatronen aanleren. In het begin voelt dat enorm onwennig, omdat het nieuw en onzeker aanvoelt. Iets nieuws is altijd onwennig. Maar als je het vaak doet, verdwijnt dat gevoel. Het maken van nieuwe gedachtepatronen kun je vergelijken met een platgetreden paadje in het gras: dat ontstaat door er heel veel overheen te lopen. In je hoofd werkt dat hetzelfde: bij een nieuwe manier van denken, duurt het even voordat dit ingesleten is. Maar goed nieuws: onderzoek wijst uit dat zo’n 'pad' al na een paar weken hard oefenen een voelbare gewoonte kan worden. Houd vol en je kunt na een tijdje al het effect merken in je gevoelsleven. Want constant positief denken heeft een positief effect op hoe je je voelt. Goede dingen denken over mensen in je omgeving geeft een goed gevoel. Opbeurend denken over je eigenwaarde geeft een opbeurend gevoel. Hoopvol denken over de toekomst van je kinderen geeft een hoopvol gevoel. En ja, dat kost moeite en tijd. David Burns zei hierover: “Vergelijk het maar met een atleet die door dagelijkse training meer uithoudingsvermogen en kracht ontwikkelt.” Maar oefening? Dat baart kunst! En dat resultaat, daar gaat het om.


Gedachten zijn er inderdaad de hele dag door. Dat is prima, als je dan ook een positief gedachteleven hebt. Je manier van denken kan je leven zwaarder óf lichter maken, aan jou de keus. Besteed bewust tijd aan de wondere wereld van je gedachten en je zult je stukken beter voelen. 

 

Heb jij last van negatieve gedachten en wil je hulp om hier meer grip op te krijgen zodat je je beter voelt? Neem contact op met mij voor een vrijblijvende kennismaking.